Badania profilaktyczne bez skierowania — tabela
Programy profilaktyczne NFZ są przeznaczone dla osób, które czują się zdrowo. Nie potrzebujesz w nich skierowania, nie płacisz za badanie i nie musisz mieć objawów. Każdy program ma jednak własne kryteria: przedział wieku, odstęp od poprzedniego badania i czasem warunki zdrowotne.
| Badanie / program | Dla kogo | Jak często | Gdzie i jak się zapisać |
|---|---|---|---|
| Bilans zdrowia „Moje Zdrowie” (morfologia, glukoza, lipidogram, kreatynina z eGFR, TSH, badanie moczu + wizyta podsumowująca) | Od 20. roku życia, bez górnej granicy | co 5 lat (20–49 lat), co 3 lata (od 50 lat) | Ankieta w IKP lub mojeIKP albo w przychodni POZ |
| Profilaktyka chorób układu krążenia (ChUK): lipidogram, glukoza, ciśnienie, BMI, ocena ryzyka | 35–65 lat, bez rozpoznanej choroby serca i naczyń, cukrzycy, przewlekłej choroby nerek | co 5 lat | W swojej przychodni POZ |
| Mammografia | Kobiety 45–74 lata | co 2 lata | Centralna e-rejestracja (IKP, infolinia), pracownia lub mammobus |
| Test HPV HR (od 1 sierpnia 2026 r. zastąpił cytologię; przy wyniku dodatnim cytologia płynna z tej samej próbki) | Kobiety 25–64 lata | co 5 lat przy wyniku ujemnym | Centralna e-rejestracja, poradnia ginekologiczna lub położna POZ |
| Kolonoskopia przesiewowa | 50–65 lat; 40–49 lat, jeśli rak jelita grubego wystąpił u krewnego pierwszego stopnia | raz na 10 lat przy prawidłowym wyniku | Bezpośrednio w ośrodku realizującym program |
| Profilaktyka chorób odtytoniowych (porada antynikotynowa, spirometria) | Osoby palące; spirometria szczególnie w wieku 40–65 lat | spirometria co 3 lata | Przychodnia POZ, która realizuje program |
| Przegląd stomatologiczny | Każdy ubezpieczony | wg zasad NFZ (przynajmniej raz w roku) | Gabinet stomatologiczny z umową z NFZ |
Dwie rzeczy, o których łatwo zapomnieć. Po pierwsze, ChUK i „Moje Zdrowie” częściowo się pokrywają — jeśli w ostatnich 12 miesiącach robiłeś bilans „Moje Zdrowie”, z ChUK nie skorzystasz. Szczegóły: Profilaktyka chorób układu krążenia na NFZ (ChUK). Po drugie, od 1 stycznia 2026 r. mammografię i badanie szyjki macicy (dziś test HPV HR) umawia się przez centralną e-rejestrację — w Internetowym Koncie Pacjenta, w aplikacji mojeIKP albo przez infolinię NFZ 800 190 590.
Więcej o poszczególnych programach: „Moje Zdrowie” — darmowy bilans zdrowia, Mammografia na NFZ, Cytologia na NFZ, Kolonoskopia profilaktyczna na NFZ.
Specjaliści, do których nie potrzebujesz skierowania
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej wymienia lekarzy, do których możesz zapisać się bezpośrednio, w poradni mającej umowę z NFZ:
- ginekolog i położnik — także na kontrolną wizytę ginekologiczną raz w roku;
- dentysta;
- onkolog;
- psychiatra;
- wenerolog;
- od 17 września 2025 r. także psycholog, optometrysta i lekarz medycyny sportowej.
Optometrysta sprawdzi wzrok i dobierze okulary, a jeśli zauważy coś niepokojącego — zaleci konsultację okulistyczną i wyjaśni dalszą ścieżkę. Sam okulista, dermatolog, kardiolog, endokrynolog czy urolog nadal wymagają skierowania. Wyjątkiem są grupy uprawnione do wizyt bez skierowania niezależnie od specjalności — m.in. osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, inwalidzi wojenni i kombatanci, osoby chorujące na gruźlicę lub zakażone HIV.
Co nadal wymaga skierowania od lekarza rodzinnego
Pojedyncze badania krwi i moczu poza programami — morfologia, glukoza, TSH, PSA, próby wątrobowe — zleca lekarz POZ. Nie możesz zgłosić się z nimi do laboratorium na koszt NFZ bez skierowania. To samo dotyczy USG, EKG, RTG i większości badań obrazowych.
Dobra wiadomość: jeśli pasujesz do „Moje Zdrowie”, ten sam zestaw podstawowych badań krwi i moczu dostaniesz bez skierowania — zaczynasz od ankiety, a zlecenie wystawia przychodnia. Jeśli potrzebujesz badań między bilansami, lekarz rodzinny może je zlecić, gdy widzi wskazania. Pełna lista tego, co może zlecić POZ, i tego, po co trzeba iść prywatnie: Co lekarz rodzinny może zlecić na NFZ, a po co trzeba iść prywatnie.
O co ludzie najczęściej pytają — a czego na liście nie ma
- USG piersi. Nie ma programu przesiewowego USG piersi. Badanie zleca ginekolog (bez skierowania do niego) lub inny lekarz, gdy widzi wskazania — np. przy gęstych piersiach albo zmianie wyczuwalnej w samobadaniu.
- PSA. Nie ma programu przesiewowego. Mężczyźni mogą dostać PSA w rozszerzonym pakiecie „Moje Zdrowie”, jeśli kwalifikuje ich wiek i ankieta; poza tym zleca je lekarz rodzinny.
- Badanie znamion (dermatoskopia). Dermatolog wymaga skierowania. Jeśli zauważysz zmieniające się znamię, zacznij od lekarza POZ — nie czekaj na wolny termin prywatnie.
- Witamina D. Nie ma jej na liście badań, które może zlecić lekarz rodzinny, ani w programach — zwykle robi się ją odpłatnie.
- USG jamy brzusznej, EKG. Są dostępne na NFZ, ale ze skierowaniem od POZ.
Jak sprawdzić, czy przysługuje Ci badanie
Najprościej — w Internetowym Koncie Pacjenta. Przy programach objętych e-rejestracją system sam sprawdza, czy spełniasz kryteria i czy minął wymagany odstęp. Przy pozostałych zapytaj w rejestracji przychodni POZ lub zadzwoń na infolinię NFZ (800 190 590). Przyda się data ostatniego badania z danego programu — jeśli jej nie pamiętasz, ośrodek sprawdzi ją w systemie, ale wtedy łatwo o nieporozumienia przy zapisie.
Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, zacznij od programu, który obejmuje najwięcej badań naraz: dla większości dorosłych to „Moje Zdrowie”. Kobiety w odpowiednim wieku dodają do tego test HPV HR i mammografię, a osoby po 50. — kolonoskopię. Pełne zestawienie dla Twojego wieku: Badania profilaktyczne według wieku.
Jak nie przegapić kolejnego terminu
Większość badań bez skierowania wraca w długich odstępach — co 2, 3, 5, a kolonoskopia nawet co 10 lat. To dobrze dla Twojego kalendarza, ale źle dla pamięci: mało kto pamięta, w którym roku robił ostatni test HPV albo bilans. Warto zapisać datę każdego badania w jednym miejscu w dniu, w którym je zrobiłeś. W Remedycine każde badanie z programu ma swój rytm — po zapisaniu wyniku aplikacja sama wylicza kolejny termin i przypomina o nim, a przy badaniach finansowanych przez program pokazuje, z którego programu możesz skorzystać w swoim wieku. Skąd bierzemy te zasady: Jak dobieramy zalecenia.
Najczęstsze pytania o badania bez skierowania
Jako pojedyncze badanie — nie, morfologię zleca lekarz POZ. Bez skierowania dostaniesz ją jednak w bilansie „Moje Zdrowie” (od 20. roku życia, co 5 lat, a od 50. co 3 lata): zaczynasz od ankiety w IKP lub w przychodni, a zlecenie wystawia placówka.
Bez skierowania na NFZ przyjmują: ginekolog i położnik, dentysta, onkolog, psychiatra i wenerolog, a od 17 września 2025 r. także psycholog, optometrysta i lekarz medycyny sportowej. Do pozostałych specjalistów, m.in. okulisty, dermatologa i kardiologa, potrzebne jest skierowanie.
Nie. USG jamy brzusznej, tarczycy czy nerek zleca lekarz POZ lub specjalista. Nie ma też programu przesiewowego USG piersi — badanie zleca ginekolog, do którego nie potrzebujesz skierowania.
Przy mammografii, cytologii i teście HPV system centralnej e-rejestracji w IKP sam sprawdza, czy spełniasz kryteria i czy minął wymagany odstęp. W pozostałych programach zapytaj w rejestracji przychodni POZ lub na infolinii NFZ 800 190 590. Pomaga znajomość daty ostatniego badania.
Nie. Jednym z warunków programu ChUK jest to, że w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie korzystałeś z badań w programie „Moje Zdrowie”. Zakres badań w obu programach częściowo się pokrywa, więc wystarczy jeden z nich.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Programy bez skierowania są dla osób bez objawów. Jeśli masz niepokojące objawy — guzek, krwawienie, krew w stolcu, duszność, ból w klatce piersiowej, utratę masy ciała bez przyczyny — nie czekaj na termin w programie przesiewowym, tylko zgłoś się do lekarza POZ, który zleci badania diagnostyczne.
Czego nie robić
- Nie traktuj badania przesiewowego jako zamiennika wizyty u lekarza, gdy masz objawy.
- Nie zakładaj, że skoro badanie jest bez skierowania, możesz je powtarzać dowolnie często — programy mają minimalne odstępy.
- Nie wybieraj programu na ślepo — ChUK i „Moje Zdrowie” wykluczają się w ciągu 12 miesięcy.
- Nie polegaj na pamięci przy terminach co 3, 5 czy 10 lat — zapisz datę każdego badania.