Tabela: badania profilaktyczne według wieku
W tabeli są badania, które dotyczą osób bez objawów i bez rozpoznanych chorób. Kolumna „Źródło” mówi, kto stoi za zaleceniem: program NFZ (bezpłatny, z określoną częstotliwością), zalecenie MZ (instytucja publiczna, bez osobnego programu) albo zalecenie ekspertów (towarzystwa naukowe). Wiek podajemy włącznie — „45–74” oznacza od 45. urodzin do dnia przed 75. urodzinami.
| Badanie | Kto | Wiek | Jak często | Na NFZ bez skierowania? | Źródło |
|---|---|---|---|---|---|
| Bilans „Moje Zdrowie”: morfologia, glukoza, lipidogram, kreatynina z eGFR, TSH, badanie moczu | wszyscy | 20–49 | co 5 lat | Tak, przez ankietę i POZ | Program NFZ |
| Bilans „Moje Zdrowie” (ten sam zestaw) | wszyscy | 50+ | co 3 lata | Tak, przez ankietę i POZ | Program NFZ |
| Test HPV HR (przy wyniku dodatnim cytologia płynna z tej samej próbki) | kobiety | 25–64 | co 5 lat przy wyniku ujemnym | Tak | Program NFZ |
| Program chorób układu krążenia (ChUK): ciśnienie, cholesterol, glukoza, ocena ryzyka | wszyscy | 35–65 | co 5 lat | Tak, w POZ | Program NFZ |
| Spirometria (profilaktyka chorób odtytoniowych) | osoby palące | 40–65 | co 3 lata | Tak | Program NFZ |
| Mammografia | kobiety | 45–74 | co 2 lata | Tak | Program NFZ |
| PSA w bilansie „Moje Zdrowie” | mężczyźni | 50+ | co 3 lata, razem z bilansem | Tak, w ramach bilansu | Program NFZ |
| Kolonoskopia przesiewowa | wszyscy | 50–65 (od 40 przy raku jelita grubego u krewnego I stopnia) | co 10 lat przy prawidłowym wyniku | Tak | Program NFZ |
| Przegląd stomatologiczny | wszyscy | 18+ | minimum raz w roku | Tak, u dentysty z umową z NFZ | Zalecenie MZ |
| Wizyta ginekologiczna | kobiety | 18+ | raz w roku | Tak, do ginekologa nie trzeba skierowania | Zalecenie ekspertów |
| Konsultacja okulistyczna z pomiarem ciśnienia w oku | wszyscy | 40–59 / 60+ | co 2 lata / co roku | Nie — do okulisty potrzebne skierowanie | Zalecenie ekspertów |
| Dermatoskopia (badanie znamion u lekarza) | wszyscy | 18+ | raz w roku | Nie — skierowanie do dermatologa | Zalecenie ekspertów |
| Samobadanie piersi | kobiety | 20+ | co miesiąc | — (w domu) | Zalecenie MZ |
| Samobadanie jąder | mężczyźni | 15+ | co miesiąc | — (w domu) | Zalecenie MZ |
| Samokontrola znamion i jamy ustnej | wszyscy | 18+ | co miesiąc | — (w domu) | Zalecenie ekspertów |
Do tego każdy dorosły powinien przynajmniej raz w roku zmierzyć ciśnienie — w gabinecie, w aptece albo w domu. Wiersze tabeli odpowiadają dokładnie zaleceniom, z których Remedycine buduje kalendarz badań w aplikacji; jak je dobieramy, opisujemy na stronie Jak dobieramy zalecenia. Programy NFZ opisuje też serwis pacjent.gov.pl — programy profilaktyczne.
Badania, które dotyczą wszystkich — niezależnie od wieku i płci
Zanim przejdziesz do swojej dekady, sprawdź cztery rzeczy, które obowiązują każdego dorosłego:
- Ciśnienie tętnicze — raz w roku, częściej przy wyniku powyżej 130/85 mmHg albo nadciśnieniu w rodzinie. Nadciśnienie przez lata nie boli, a jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka zawału i udaru.
- Bilans krwi i moczu — od 20. roku życia bezpłatnie w programie „Moje Zdrowie”: co 5 lat do 49. roku życia, potem co 3 lata. Lekarz POZ może zlecić te same badania częściej, jeśli widzi powód.
- Zęby — przegląd stomatologiczny przynajmniej raz w roku. NFZ finansuje go nawet kilka razy w roku.
- Skóra — raz w miesiącu obejrzyj znamiona metodą ABCDE (asymetria, brzegi, kolor, średnica, ewolucja), a raz w roku pokaż je lekarzowi.
Twoja dekada — od czego zacząć
Każda dekada ma swój osobny przewodnik z tabelą dla kobiet i mężczyzn. Poniżej trzy najważniejsze punkty z każdego z nich.
Po 30. roku życia
Pełny bilans krwi i moczu jako punkt odniesienia na następne lata, test HPV HR co 5 lat u kobiet, samobadanie jąder u mężczyzn, a od 35 lat — program ChUK. Szczegóły: Jakie badania profilaktyczne zrobić po 30. roku życia.
Po 40. roku życia
Okulista co 2 lata, spirometria dla osób palących, od 45 lat mammografia. To moment, w którym większość osób po raz pierwszy słyszy o PSA. Szczegóły: Badania profilaktyczne po 40 — co i kiedy sprawdzić.
Po 50. roku życia
Bilans co 3 lata zamiast co 5, kolonoskopia przesiewowa, mammografia co 2 lata, a u mężczyzn PSA w ramach bilansu. Szczegóły: Badania profilaktyczne po 50.
Po 60. roku życia
Okulista co roku, szczepienia (grypa, pneumokoki, półpasiec, RSV) i dokończenie programów przesiewowych do ich górnej granicy wieku. Szczegóły: Badania profilaktyczne po 60.
Kobiety i mężczyźni — co dochodzi do wspólnej listy
Kobiety mają dwa programy przesiewowe tylko dla siebie: test HPV HR, który w programie zastąpił cytologię (25–64 lata, co 5 lat), i mammografię (45–74 lata), a do tego coroczną wizytę ginekologiczną i comiesięczne samobadanie piersi. Pełny przewodnik: Badania profilaktyczne dla kobiet — co i kiedy, według wieku.
Mężczyźni nie mają osobnego programu przesiewowego NFZ — ich profilaktyka to wspólna lista plus comiesięczne samobadanie jąder od 15. roku życia. Po 50. roku życia bilans „Moje Zdrowie” obejmuje też PSA, co 3 lata. O częstszym badaniu albo dalszej diagnostyce decyduje lekarz. Pełny przewodnik: Badania profilaktyczne dla mężczyzn — co i kiedy, według wieku.
Jeśli planujesz ciążę, lista na najbliższe miesiące wygląda inaczej: Badania przed planowaną ciążą.
Kiedy badać się częściej, niż mówi tabela
Tabela opisuje osobę dorosłą bez szczególnych czynników ryzyka. Lekarz może zalecić wcześniejszy start albo krótsze odstępy, gdy:
- u rodziców lub rodzeństwa wystąpił nowotwór (zwłaszcza w młodym wieku), zawał lub udar przed 55.–65. rokiem życia, cukrzyca albo bardzo wysoki cholesterol;
- chorujesz przewlekle lub przyjmujesz leki, które wymagają kontroli wyników;
- palisz, masz nadwagę albo poprzedni wynik był na granicy normy.
W takich sytuacjach tabela jest minimum, a nie planem. Przykład obciążenia rodzinnego omawiamy w artykule Rak piersi w rodzinie — co to zmienia w profilaktyce.
Ile badań jest bezpłatnych i jak się na nie zapisać
Wszystkie wiersze oznaczone jako „program NFZ” są bezpłatne i nie wymagają skierowania: bilans „Moje Zdrowie” zaczyna się od ankiety w Internetowym Koncie Pacjenta albo w przychodni, ChUK realizuje przychodnia POZ, a mammografię, test HPV HR i kolonoskopię umawiasz bezpośrednio w placówce realizującej program. Badania spoza programów — na przykład częstsze badania krwi — może zlecić lekarz POZ. Pełna lista tego, co zrobisz bez skierowania: Jakie badania na NFZ bez skierowania.
Jedna praktyczna uwaga o nakładaniu się programów: jeśli w ciągu ostatnich 12 miesięcy zrobiłeś badania w „Moim Zdrowiu”, program ChUK nie zrobi Ci ich ponownie — i słusznie, bo to te same badania. Liczy się wynik, a nie program, który za niego zapłacił.
Jak nie pogubić się w terminach
Największy problem z tabelą powyżej nie polega na tym, że jest trudna, tylko na tym, że zawiera kilkanaście różnych rytmów: co miesiąc, co rok, co 2, 3, 5 i 10 lat. Nikt nie pamięta, kiedy był ostatni test HPV albo kolonoskopia sprzed ośmiu lat. Zacznij od sprawdzenia, które wiersze dotyczą Ciebie: kalendarz badań profilaktycznych po wpisaniu wieku i płci pokaże, jakie badania przysługują Ci teraz, a jakie dojdą w kolejnych latach. Potem wystarczy jedno miejsce, w którym zapisujesz datę każdego badania i dostajesz przypomnienie o kolejnym. Remedycine buduje taki kalendarz na podstawie wieku i płci, przy każdym badaniu pokazuje, czy przysługuje Ci bezpłatnie, i przechowuje historię wyników. Więcej o tym, jak zbudować taki system: Jak pamiętać o badaniach kontrolnych — system zamiast siły woli.
Najczęstsze pytania o badania profilaktyczne według wieku
Częstotliwość poszczególnych kontroli zależy od wskazań i poprzednich wyników. Warunki programu NFZ nie zastępują indywidualnego zalecenia. Przegląd terminów można zrobić raz w roku bez wykonywania każdego badania corocznie.
Liczba badań nie jest celem profilaktyki. Kwalifikacja do programu, poprzedni wynik i indywidualne zalecenie wyznaczają następny termin; nie należy planować badań przez mnożenie odstępów przez lata życia.
Bez skierowania na NFZ zrobisz badania z programów profilaktycznych: bilans „Moje Zdrowie” (od 20 lat), test HPV HR (kobiety 25–64), mammografię (kobiety 45–74), program ChUK (35–65), kolonoskopię przesiewową (50–65) i spirometrię dla osób palących (40–65). Bez skierowania przyjmują też ginekolog i dentysta.
Wtedy tabela badań według wieku jest minimum, a nie planem. Przy nowotworze, zawale, udarze lub cukrzycy u rodziców albo rodzeństwa lekarz może zalecić wcześniejszy start badań i krótsze odstępy — na przykład kolonoskopię już od 40. roku życia przy raku jelita grubego u krewnego pierwszego stopnia. Opowiedz lekarzowi POZ o chorobach w rodzinie.
Zapisuj datę każdego badania w jednym miejscu i ustaw przypomnienie o kolejnym terminie. Remedycine buduje kalendarz badań na podstawie wieku i płci, pokazuje, które badania przysługują Ci bezpłatnie, i przypomina, gdy zbliża się termin.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Porozmawiaj z lekarzem POZ, gdy w rodzinie były nowotwory, zawał lub udar w młodym wieku, gdy chorujesz przewlekle albo palisz — wtedy badania mogą być potrzebne wcześniej i częściej niż w tabeli. Nie czekaj na termin z kalendarza, jeśli masz objawy: niepokojący objaw to powód do wizyty, a nie do badania przesiewowego.
Czego nie robić
- Nie traktuj tabeli według wieku jako planu, jeśli masz obciążenie rodzinne lub chorobę przewlekłą — to minimum, nie górna granica.
- Nie odkładaj badania przesiewowego tylko dlatego, że nic Ci nie dolega — właśnie dla osób bez objawów są te programy.
- Nie czekaj na termin z kalendarza, gdy pojawi się nowy objaw — z objawem idź do lekarza, nie na badanie przesiewowe.
- Nie powtarzaj tych samych badań w dwóch programach w ciągu roku — lepiej zachować wynik i pokazać go lekarzowi.
Chcesz najpierw zobaczyć tylko swoje badania, bez zakładania konta? Wpisz wiek i płeć w kalendarzu badań na podstawie wieku i płci. Pokaże, które badania z tej tabeli dotyczą Cię już teraz, a które dojdą później.